• یکشنبه ۱۵ اسفند ماه، ۱۳۹۵ - ۱۰:۳۶
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 9512-3280-5
  • خبرنگار : 04
  • منبع خبر : ----

واپسین نفس‌های شهر ساسانی کَلیکوهه در فارس

غروب كه مي‌شود، پژواك صداي كلنگ و تيشه و بيل را با كمي دقت مي‌شود از گوشه و كنار دشت سرمشهد، شنيد؛ تيشه‌هايي كه به ريشه تاريخ سرزميني باستاني زده مي‌شود تا راه بر واپسين نفس‌هاي شهر سازاني كليكوهه، ببندند...

به گزارش ايسنا منطقه فارس، دشت‌سر مشهد در جنوب غربی ایران حدّ فاصل شهرستان‌های کازرون، فراشبند و برازجان واقع‌ شده و طول آن حدود 60 و عرض آن 12 کیلومتر است؛ دشتي كه با کوه‌های سروک، خلجی، گچ و ‌تاپو احاطه ‌شده و درختان کنار، رملگ، بنه، کلخونگ، بادام‌کوهی و درختچه‌های نیمه بیابانی، پوششي زيبا بر آن كشيده است.

در انتهای شمال غربی اين دشت پهناور، رود و چشمه دره‌کَرو و در انتهای شرقی آن، رودخانه شورعبدلعلی و شور جریان دارد و همين دو، جريان زندگي و آباداني را در طول ساليان دراز گذشته تاريخ تا امروز درون رگهاي دشت جاري ساخته است.

به گزارش ايسنا، تاريخ را كه واكاويم، سرمشهد در مسير ارتباطي مركز پارس باستان به درياي پارس قرارداشته و با توجه به جغرافياي منطقه، مراكز مسكوني شهري و روستايي متعددي در آن شكل گرفته بود؛ مراكزي كه تا گذشته‌اي نه‌چندان دور در همين حوالي دهه شصت هجري شمسي، بقاياي آن بود.

پارسا قاسمي، دانشجوي دوره دكتراي باستان شناسي در خصوص اين منطقه به ايسنا گفت: در دوره ساسانی مهم‌ترین مرکز استقراری سر مشهد، محوطه شهری کَلیکوهه (به زبان ترکی یعنی خرابه و ویران) بوده است. وسعت این شهر، بیش از هشتصد هکتار است که امروزه در حاشیه روستای تل سامان/قزل بیگلو قرار دارد.

او اضافه كرد: شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد این شهر توسط ساسانیان ساخته‌شده و تا سده‌های شش و هفت هجری یک مرکز فعال اقتصادی و بازگانی در جنوب ایران بوده است؛ اهمیت و رونق این شهر را همین بس که باگذشت هزاران سال هنوز هم ده‌ها یادمان باشکوه ساسانی پابرجا دارد؛ شناخته‌شده‌ترین اثر باستانی سر مشهد، نقش برجسته بهرام دوم و کتیبه فارسی میانه کر تیر (روحانی ارشد دوره ساسانی) است .

قاسمي اضافه كرد: ازنظر وسعت شاید کمتر شهری در ایران مانند کَلیکوهه باشد، این شهرِ مهم تا پیش از شکل‌گیری روستاهای فعلی، در آرامش و سلامت خود بود؛ اما به‌یک‌باره و بعد از سال 1360، با یکجانشین ‌شدن عشایر منطقه و شروع ساخت ‌وسازها و عملیات کشاورزی صنعتی همه‌چیز دگرگون شد.

او تصريح كرد: در سال‌هاي اخير اين دشت تاريخي با شدیدترین تعرض و تخریب‌ها روبرو بوده و اگر سودجویان به همین شکل به فعالیتشان ادامه دهند بقایای این شهر به‌زودی از این دشت پاک خواهد شد. شبی نیست که صدای کلنگ نامردمان و سودجویان آثار باستانی، بقایای دیوار بناهای آن را خراب نکنند، در دل این شهر کهن تپه‌ای نیست که قاچاقچیان در آن گودال و تونلی نکنده باشند. سنت پلیدی که قدمت آن در این منطقه به سه دهه اخیر بازمی‌گردد .

قاسمي اضافه كرد: هر مخروبه مدفونی در این شهر، بارها و بارها به دست غارتگران فرهنگ و تمدن زیرورو شده و هر تکه سفال لعاب‌دارش به‌دفعات متعدد در زیر کلنگ قاچاقیان میراثِ کهن رنگ‌باخته و با آغاز هر مهر و آمدن نخستین قطره‌بارانی، خیش دهقان بی‌مهری به بهانه کشت جو و گندم، گوشه‌ای از این شناسنامه ارزشمند را نابود می‌کند.

او اعتقاد دارد كه برخي كشاورزان و مالكان بزرگ اراضي اين منطقه، يا به بهانه گسترش زمين‌هايشان يا در توهم يافتن عتيقه‌اي كه زندگي آنان را متحول كند! مدام در حال تسطيح و جست و جو در اين اراضي هستند.

قاسمي با اشاره به اينكه در دولت گذشته تعدادي مجوز چاه در اين منطقه صادر شده است، گفت: چنين اقدامي، مجوز به دست سودجوياني داده كه در اين سال‌هاي اوج خشكسالي و بي‌آبي، بخشي از شناسنامه كهن سرزمين پارس را ويران و حتي محيط زيست اطراف آن را هم دستخوش تخريب و دگرگوني كنند.

او با تصريح اينكه بیشتر مجوزهای حفر چاه صادرشده در محدوده حریم این شهر، مربوط به زمان دولت قبل است، گفت: اعتقاد دارم كه سازمان میراث فرهنگی به‌عنوان متولی امور حفظ و نگهداری یادمان‌های باستانی باید مانع چنین فاجعه‌ بزرگی می‌شد، در دولت قبل، در راستای تصمیم مدیران ارشد آن دولت و انتقال آن از تهران به‌جاهای دیگر، خود ویران‌تر از هر ویرانه این شهر بود .

قاسمي گفت: هرساله تخریب و ترفندهای نابودکننده سودجویان در این دیار بی‌مهر بیشتر و بیشتر می‌شود. کلنگ قاچاقچیان و سودجویان آثار باستانی هرساله در این منطقه با توان فزون‌تر از قبل به ویرانی ادامه می‌دهند. ادوات کشاورزی‌ مخرب با سرعتی بیشتر به جنگ ریشه‌های درختان داخل و حاشیه این شهر می‌رود تا رفته‌رفته خشک شوند و زمینه برای تخریب یادمان‌های باستانی آغاز ‌شود. در کمتر از هشت سال گذشته، بیش از نیمی از آثار این شهر تسطیح و نابودشده است و هرسال بر عمق این فاجعه جبران‌ناپذیر افزوده می‌شود .

اين باستان‌شناس تاكيد دارد كه ترفندهای تخریب یادمان‌های باستانی در این دیار بي‌شمار است و عده‌ای به نام كشاورزي و برخي در لباس زنبورداري و گروهی در جامه دامدار و دام‌پرور، در کمین این خرابه‌ها نشسته‌اند تا بقاياي مانده را هم از بين ببرند.

او با ابراز تاسف از اينكه شهر كليكوهه، به عنوان يكي از مراكز بزرگ جمعيتي دوران ساساني و آغاز دوره اسلامي، واپسين نفس‌هايش را مي‌كشد، گفت: سودجويان آثار باستاني بيشتر از پژوهشگران و باستان‌شناسان ما با اين شهر آشنا هستند.

اين باستان‌شناس اضافه كرد: در اغلب مکان‌های دشت‌سر مشهد وضع مانند کَلیکوهه دردناک است. در محوطه‌های باستانی "داربلوط"، "خنگ سوار"، "قنات باغ" و "خلجی" همین فاجعه غم‌انگیز تکرار و ضلع شمال محوطه قنات باغ هم به لطف کشاورزان تسطیح شده و بخش میانی آن نیز کشت می‌شود .

او با بيان اينكه در داربلوط این فاجعه سابقه بیشتری دارد، گفت: روي پشته جنوب شرقی محوطه داربلوط، درختان زیتون کشت ‌شد، اما خشکید؛ امروز بخش زیادی از بقایای مدفون بخش غربی این مکان به‌طور کامل تسطیح شده است .

اين باستان‌شناس اضافه كرد: در سال‌های اخیر اداره محترم راه با همکاری امور عشایر منطقه، در حق کَلیکوهه، این نگین بی‌صاحب، لطف فراوان داشته و از وسط آن بزرگراهی به پهنای تاریخ ویرانگری ایجاد کرده‌ است؛ عملیات مشابه دیگری توسط همین نهاد، در پایین ‌دست قلعه تیر و کمی به سمت شرق در حاشیه خنگ سوار انجام‌ شده است.

به گزارش ايسنا، شايد باورکردنی نیست شهری که هزاران سال در زیرخاک مدفون بوده تا به روش علمی به دنیا معرفی شود، در مدت کمتر از سی سال، با ظهور کشاورزی صنعتی و به لطف وجود سودجویانِ آثار باستانی، تخریب و نابود شود .

امید است هر چه زودتر بومیان بافرهنگ و نگهبانان میراث واقعی این منطقه، از خواب بیدار شوند و بیش از این اجازه ندهند سودجویان، دلالان و غارتگران میراث بشری، تیشه به ریشه یادمان‌های باستانی این دیار کهن بزنند. چشم امید به‌روزی خواهیم بست که علم و ضابطه در کشور ما جای رابطه‌های نابودکننده و ویرانگر را بگیرد تا هر سودجویی به‌راحتی و درنهایت ضعف مسئولان میراث فرهنگی و محیط‌زیست مجوز فعالیت و تخریب در یک محوطه باستانی را دریافت نکند .


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: