• شنبه ۴ آذر ماه، ۱۳۹۶ - ۱۷:۲۰
  • دسته بندی : علمی و آموزشی
  • کد خبر : 969-876-5
  • خبرنگار : 04
  • منبع خبر : ----

به همت معاونت پژوهشي جهاددانشگاهي فارس انجام شد؛

برگزاری کارگاه "ریشه شناسی اسطوره‌ای قصه‌های عامیانه" در شیراز

به همت معاونت پژوهشی جهاد دانشگاهی فارس و با همکاری دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه شیراز، کارگاه آموزشی  با عنوان «ریشه شناسی اسطوره‌ای قصه‌های عامیانه» در محل کنفرانس این دانشکده و با حضور محمد برفر، عضو هیئت علمی جهاددانشگاهی برگزار شد .

  به گزارش ايسنا منطقه‌ي فارس به نقل از روابط عمومی جهاد دانشگاهی استان فارس، كارگاه ريشه‌شناسي اسطوره‌اي قصه‌هاي عاميانه، با حضور جمعي از اساتید و دانشجویان دانشگاه شيراز محمد برفر عضو هيئت علمي جهاددانشگاهي فارس با اشاره به این که جامباتیستا ویکو، در چرخۀ تاریخ از سه دوره نام می برد که نخستین آن دور اساطیری یا عصر خدایان است، گفت:دور اول اساساً استبدادی است و از منظر زبان شناختی شاعرانه و به قول نورتروپ فرای، هیروگلیفی است. ژانر ادبی این دوره نیز حماسه است .

برفر افزود: در این دوره، ساخت جهان به قول یان کات، بر محوری عمودی واقع است: دروازه آسمان یا جایگاه خدایان در بالا ، جایگاه مردمان  در مرکز،  و زیر زمین یا دوزخ و هادس در قعر زمین که محل شکنجه و تنبیهاست. میرچا الیاده نیز در کتاب« کیهان و تاریخ» خاطر نشان می سازد که دوزخ، مرکز زمین و دروازه آسمان در امتداد همین محور عمودی قرار گرفته اند و بدین طریق است که گذر از یک فضای کیهانی به فضایی دیگر امکان پذیر می شود .

این نویسنده و مترجم افزود: البته این ساختار عمودی در ادیان کهن ایرانی ، و از جمله زرتشتی نیز دیده می شود. مطابق با آنچه در بندهشن آمده، دربالا ، جهان یکسر روشنایی است که به اهورامزدا تعلق دارد، پایین ترین نقطه به اهریمن تعلق دارد که یکسر تاریکی است و میان این دو جهان یکسر نور و یکسر تاریکی، خلاء یا تهیگی واقع شده است .

وی افزود: حتی در ادیان ابراهیمی، وبه عنوان مثال در عهد عتیق، نیز خدا- یهوه- از بالاست که با رسولان سخن می گوید .

برفر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به  این که خدایان اساطیری، نه تنها با انسان ها که با خود نیز در ستیز و رقابت هستند، گفت: پرومته، یکی از تیتان ها است که بذرآتش را از المپ خدایان می رباید و بر برگ رازیانه ای برای انسان هدیه می آورد و خدایان و در رأس آنها، زئوس،  به همین جرم او را مورد شکنجه های وحشتناک قرار می دهند .

این عضو هیئت علمی جهاددانشگاهی با اشاره به این که رقابت بین خدایان و ایزدان کوچکتر اساطیری بسیار قدیمی تر از این است، افزود:هستی شناسی اسطوره ای به ما می گوید که در ابتدا خائوس بود و از خائوس گایا(زمین) به وجود آمد. گایا، همسر اورانوس( آسمان) است. اورانوس فرزندان خود را در تارتاروس، عمیق ترین جای هادس زندانی می کند. تا این که به وسیله یکی از فرزندان خود، موسوم به کرونوس اخته می شود. کرونوس نیز فرزندان خود را یکی یکی می بلعد تا سرانجام کوچکترین فرزندش، زئوس، جای او را می گیرد و این چرخه ادامه می یابد .

برفردر بخش دیگری از سخنان خود به موضوع ایزدان گیاهی پرداخت وتأثیر آن ها را بر گونه ای از قصه های عامیانه مورد تأکید قرار داد .

وی گفت: یکی از مضامین اصلی اسطوره ها، اسطوره های مربوط به زایش و مرگ طبیعت است. در عصر باورداشت اسطوره ها،بین  انسان و طبیعت فاصله ای نبود و یکی شمرده می شدند. حتی منشاء پیدایش نخستین انسان را گیاهی می دانستند.به عنوان مثال، کیومرث که در اوستا و متون پهلوی، به معنای«زندۀ میرا» است، بیشتر شبیه یک نطفۀ عظیم تصور می شود که در زهدان خاک فرو می رود و از آن مشی و مشیانه، نرینه و مادینه انسان اولیه، به صورت دوشاخۀ به هم پیچیده ریواس می رویند .

این محقق اسطوره  و پژوهشگر زبان های باستانی اضافه کرد:فریزر، مؤلف کتاب ارجمند «شاخۀ زرین» معتقد است که انسان نخستین، به شدت متأثر از شعائر مربوط به بهار بوده است و یکی از مشهورترین تجلی های آیین های مربوط به بهار و باززایی طبیعت، الهۀ باروری ، یا ایزد گیاهی است. که با درونمایه  «ازدواج مقدس» مربوط است. در اساطیر کهن، ازدواج مقدس بین اورانوس( آسمان) و گایا( زمین)،در اساطیر یونان، و دیاووس( آسمان) و پریتوی(زمین)- در اساطیر آریایی هند- باوری عمیق و قلبی بوده است، چرا که آسمان با نطفۀ خود، که همانا قطرات چکیده از سحاب است، زمین را بارور می سازد .

وی ادامه داد: شاخص ترین ویژگی گیاهان،  چرخۀ حیات است .به همین دلیل نیزهمواره در کنار الهۀ باروری، خدای برکت قرار دارد که جان خود را برای ادامه باروری زمین فدا می کند .

برفر در این رابطه افزود: به عنوان مثال، در باور اساطیری آریائیان ایران  و هند، «هوم» یا «سوما» ایزد و گیاهی است که مظهر بارانی است که از ماه فرو می ریزد. با قربانی کردن سوما یا هوم و هئوما، خون او که نماد نطفۀ اوست، به صورت بخار تا ماه بالا می رود و پس از پالودگی، به صورت باران بر زمین می بارد .

این اسطوره پژوه با اشاره به این که  شباهت های آشکاری بین ایزدان گیاهی و خدایان برکت در گوشه و کنار جهان وجود دارد، افزود: ایشتر بابلی، در واقع همان اینانا، الهۀ  سومری است و بین آناهیتا، ایزدبانوی آب ها و چشمه ساران در اساطیر ایرانی، با آفرودیت الهۀ عشق در اساطیر یونان نیز شباهت های تردیدناپذیری وجود دارد. آفرودیت که نام دیگر او «دیون» است، در لغت معنای «الهۀ آسمان روشن» را دارد. دیون علاوه بر این که الهۀ عشق است،الهۀ آب نیز محسوب می شود و از این رو شباهتش با آناهیتا کامل می گردد.اردویسور آناهیتا، از سویی با ستارۀ زهره که تجسم زنانگی و عشق است، پیوند می یابد .

این نویسنده و مترجم، در بخش دیگری از سخنان خود،در همین رابطه به  اسطوره «ایزیس و اوزیریس» ، و اسطوره «دمتر و پرسفونه» اشاره کرد و افزود:در قصۀ یوسف و زلیخا و در داستان سیاووش نیز می توانیم رد پای ایزدان گیاهی را بیابیم .

نویسندۀ کتاب «آیینه جادویی خیال: پژوهشی در قصه های پریان جهان»،  در ادامه، به مقایسه ایزدان گیاهی در اساطیر و پری زادگان گیاهی در قصه های عامیانه پرداخت و گفت:  یکی از گونه های قصه های عامیانه، نوع قصه ای است که با شماره 408 در فهرست جهانی آرنه- تامپسون آمده است. در این گونه قصه که به « سه لیمو« معروف است و رایج ترین روایت های آن در ایران«نارنج و تُرنج» ، «دختران انار»، «دختر سوسه خیار»و...  می باشد، معمولاً از دل میوه هایی نظیر آنچه آمد و نمونه های دیگر، که شاهزاده ای خوشبخت ، از باغی جادویی می چیند، دختران زیبایی بیرون می آیند که تجسم همان ایزدان گیاهی اساطیر هستند و این موضوعی است که من در کتاب خود، آینۀ جادویی خیال، فصلی مستقل را به آن اختصاص داده ام .

این مراسم با پرسش و پاسخ شرکت کنندگان به پایان رسید .


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: